Δώστε μας πίσω το έδαφος!

Η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ για το νέο Κανονιστικό πλαίσιο ΕΕ και την άμεση ανάγκη νομοθέτησης για την προστασία του εδάφους!

Το έδαφος γι’ αυτούς είναι απόβλητο ή σκουπιδοδοχείο, είναι κομμάτι φύσης δίχως εγγενή αξία, φύση νεκρή και άψυχο τεχνικό υλικό, διαχειρίσιμο άκριτα και κατά το δοκούν. Το έδαφος μπορεί να δηλητηριάζεται, να θρυμματίζεται και να σωρεύεται κάπου ημιθανές, να μαραζώνει καλυπτόμενο με ότι το αδιανόητο, με ασφάλτους, τσιμέντο και πλακόστρωτα, με δρόμους, χώρους στάθμευσης, αεροδρόμια, βιομηχανικές, εμπορικές, τουριστικές και αθλητικές εγκαταστάσεις, με χώρους διαχείρισης αποβλήτων ή και με περιβαλλοντοκτόνες ΑΠΕ, μπορεί να βιάζεται και να δολοφονείται κάθε στιγμή και κάθε λεπτό.

    Το έδαφος γι’ αυτούς μπορεί να αποψιλώνεται, να διαβρώνεται, να συμπιέζεται, να καλύπτεται και να σφραγίζεται, να ερημοποιείται, και να φτωχεύει δραματικά σε πολύτιμες για τη ζωή οικοσυστημικές υπηρεσίες και λειτουργίες. Γιατί κανείς τους δεν αντιλαμβάνεται ότι ο τρόπος με τον οποίο το χρησιμοποιούν είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες υποβάθμισης του περιβάλλοντος και υποβάθμισης της ποιότητας ζωής. Γιατί δεν είναι ικανοί να αντιληφθούν ότι μόνο το έδαφος μετατρέπει τον θάνατο σε ζωή και τις ακαθαρσίες σε τροφή, όπως έγραφε ο William B. Logan. Γιατί αυτοί έχουν χάσει πια την ενσυναίσθηση με αυτό τον κόσμο και εμείς κάθε ελπίδα για μια καλύτερη ποιότητα ζωής.

---------------------------------------------------------- 

«Το έδαφος είναι ποίηση», κατά τον Άλντο Λέοπολντ, είναι μια πλούσια και σύνθετη ιστορία - μείγμα γεωλογίας, βιολογίας και βαθύ χρόνου - πολύπλοκο πλέγμα των οικολογικών σχέσεων για τη διατήρηση της ζωής και καθοριστικό αφήγημα της εξελικτικής ιστορία ενός τοπίου και ενός τόπου. Το έδαφος αποτελεί ένα από τα πολυτιμότερα αγαθά ως ένας από τους κρισιμότερουs πάροχους οικοσυστημικών υπηρεσιών:

- Αποτελεί πεπερασμένο, μη ανανεώσιμο και μη ανθεκτικό, πόρο που καταστρέφεται εύκολα, ο σχηματισμός του οποίου είναι εξαιρετικά μακρόχρονος - περί τα 2.000 χρόνια για μόλις 10 εκ.

- Φιλοξενεί την υψηλότερη πυκνότητα ζωής - της τάξης του 1,5 χγρ./τ.μ.- και τον πλουσιότερο βιότοπο φυτικών και ζωικών οργανισμών της Γης, που καταμετρά το 1/3 της χερσαίας βιοποικιλότητας σε ένα δίκτυο ζωής θεμελιώδους σημασίας για την υγεία των οικοσυστημάτων και τη ρύθμιση των φυσικών κύκλων.

- Συνιστά φυσική δεξαμενή συγκράτησης νερού, μέρος του οποίου παραμένει διαθέσιμο στα φυτά και στους οργανισμούς που φιλοξενεί, ενώ ένα άλλο μέρος τροφοδοτεί και αναπληρώνει τα υπόγεια ύδατα στο πλαίσιο του κρίσιμου ρόλου του ως προς τον υδρολογικό κύκλο, μετριασμού των κινδύνων διάβρωσης και πλημμύρας.

- Αποτελεί ένα φυσικό και βιολογικό φίλτρο θεμελιώδους σημασίας καθόσον συγκρατεί και αποσυνθέτει ρύπους, προστατεύοντας τους υδροφορείς και τους επιφανειακούς υδάτινους πόρους.

- Διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον κύκλο του άνθρακα, μέσω της αποθήκευσης μεγάλων ποσοτήτων του, συμβάλλοντας καταλυτικά στη ρύθμιση του κλίματος και στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.

- Ενσωματώνει τη φυσική και την ανθρώπινη ιστορία, την ιστορία του τοπίου, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της πολιτιστικής και γεωλογικής εξέλιξης.

Το έδαφος αποτελεί το αρχείο των ιχνών των φυσικών διεργασιών και της ανθρώπινης δραστηριότητας στο χρόνο, τον θεμελιώδη κρίκο στη ροή ενέργειας και θρεπτικών συστατικών που συντηρούν το οικοσύστημα της Γης, αλλά και τον θεμελιώδη πόρο επιβίωσης για τον άνθρωπο. Οχι άδικα, έχει χαρακτηριστεί ως το «αόρατο θαύμα του οικοσυστήματος κάτω από τα πόδια μας.». «Το έδαφος είναι πολιτική», συνοψίζει μία από τις πλέον ειλικρινείς πραγματείες επί του θέματος: Και είναι όντως κατ’ εξοχή πολιτική καθόσον κοινό αγαθό, η διαχείριση του οποίου εξαρτάται αποκλειστικά από τις πολιτικές επιλογές που καθορίζουν τις τύχες της βιωσιμότητας του.

    Συγκροτημένες πολιτικές ως προς το έδαφος, σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν υπήρξαν ποτέ έως το 2020. Πέρα από μεμονωμένες, εξειδικευμένες, νομοθετικές ρυθμίσεις σε επίπεδο κρατών και Περιφερειών ΕΕ - όπως ο ιταλικός ν.183 του 1998, ή ο ν.34 του 2014 της Περιφέρειας της Λομβαρδίας - η προστασία του εδάφους επαφίονταν ως επί το πλείστο στις επιμέρους νομοθεσίες περί προστασίας του Περιβάλλοντος.

    Πρώτη σχετική πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκό επίπεδο στάθηκε η υιοθέτηση της Στρατηγικής της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα 2030 τον Μάιο 2020 και της Στρατηγικής ΕΕ για το Έδαφος 2030 τον Νοέμβριο 2021. Φιλόδοξα σε στόχους, αμφότερα τα νομοθετήματα στοιχειοθετούν κανόνες για την οργανωτική και λειτουργική αναδιοργάνωση της προστασίας του εδάφους που αποσκοπούν, ως επί το πλείστο, στην προοδευτική μείωση της ρύπανσης σε μη επιβλαβή επίπεδα και στον μηδενισμό της περαιτέρω κάλυψης εδάφους έως το 2050, με την υλοποίηση συγκεκριμένων δράσεων οριοθετημένη στο 2030.

    Ο νεωτερισμός και η ολοκλήρωση της νομοθετικής πρωτοβουλίας υπέρ του εδάφους ήλθε μόλις προχθές, στις 26 Νοεμβρίου 2025, με τη δημοσίευση της πολυαναμενόμενης Οδηγίας 2025/2360 περί «Παρακολούθησης του Εδάφους» - Soil Monitoring Law, η οποία τίθεται σε ισχύ από την προσεχή 16 Δεκεμβρίου. Η νέα οδηγία έρχεται συμπληρώσει τις προηγούμενες δύο και να κλειδώσει τη δημιουργία ενός ενιαίου κανονιστικού πλαισίου, υποχρεωτικών μέτρων, αναφορικά με την πολυεπίπεδη ανάγκη προστασίας του εδάφους, σύμφωνα με το οποίο όλα τα κράτη μέλη υποχρεούνται έως το 2050:

- Να πετύχουν μηδενικά επίπεδα ρύπανσης των εδαφών τους, ή επίπεδα ρύπανσης μη επιβλαβή για τον άνθρωπο και τα οικοσυστήματα.

- Να προβούν στην αποκατάσταση των υποβαθμισμένων εδαφών και τη διασφάλιση της υγείας και της βιώσιμης χρήσης τους.

- Να διασφαλίσουν τη μέγιστη δυνατή ανάσχεση της συνεχούς κάλυψης/τεχνικοποίησης του εδάφους

- Net Zero Land Take / NZLT - μέσω της αντιστάθμισης κάθε επέμβασης τεχνικοποίησης με την επαναφυσικοποίηση αστικοποιημένων ή τεχνικοποιημένων εδαφών ίσου μεγέθους.

- Να παρακολουθούν την υγεία του εδαφών τους, μέσω ενός κοινού συστήματος αξιολόγησης της φυσικής, χημικής και βιολογικής τους κατάστασης, εντοπισμού και διαχείρισης των ρυπασμένων εδαφών και συνεχούς καταγραφής των ποσοστών κάλυψης/τεχνικοποίησης, με στόχο την αποκατάσταση των όσων υποβαθμισμένων εδαφών, την διασφάλιση της ανθεκτικότητας τους, την βιώσιμη χρήση τους, την προστασία της βιοποικιλότητας και την επισιτιστική ασφάλεια.

Στη χώρα της άκριτης κάλυψης/τεχνικοποίησης του εδάφους, ακόμη και σε περιοχές υψηλής γεωργικής αξίας ή και σπάνιας αξίας ως προς το τοπίο, την φυσική, την πολιτιστική και την γεωλογική τους εξέλιξη, ή και όπου αυτό διαμορφώνει τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, στη χώρα που φυσικός προορισμός του βρόχινου θεωρείται αξιωματικά το αποχετευτικό δίκτυο και η κάλυψη του εδάφους έχει αναχθεί σε εθνικό σπορ, στη χώρα που αγνοεί τη στενή σχέση μεταξύ τεχνικοποίησης του εδάφους, πλημμυρικών φαινόμενων και ξηρασίας/λειψυδρίας, της απουσίας εθνικών δεσμευτικών ορίων για τους ρύπους στο έδαφος και των εικονικών περιβαλλοντικών ελέγχων, η απαίτηση προσοχής στον πολύτιμο περιβαλλοντικό πόρο «έδαφος» πρέπει να φαντάζει τουλάχιστον αστεία. Όχι τυχαία, πολιτικές εδάφους, μέτρων και κανονισμών, για τη διασφάλιση της υγείας του και, κυρίως, για την πρόληψη της συνεχούς του σφράγισης και για τη διαχείριση της ανθεκτικότητας και της υποβάθμισης, η Ελληνική Πολιτεία δεν είχε ποτέ.

    Συνεπέστατη στην διαχρονική απέχθεια σε οτιδήποτε αφορά το περιβαλλοντικό ζήτημα, η ελληνική Πολιτεία απέφυγε συστηματικά έως και σήμερα την οποιαδήποτε νομοθετική πρωτοβουλία σχετικά με το έδαφος και την προστασία του ως πολύτιμου περιβαλλοντικού πόρου. Η μια και μοναδική - εμφανώς ελλειμματική - προσπάθεια νομοθετήματος περί «Προστασίας και αειφόρου χρήσης του εδάφους», που κατατέθηκε στη Βουλή τον Φεβρουάριο 2023, παραμένει ακόμη στα συρτάρια κάποιας Κοινοβουλευτικής Επιτροπής σε αναμονή συζήτησης. Έτσι, η όποια προσπάθεια επίκλησης της ανάγκης προστασίας του εδάφους περιορίζεται αναγκαστικά στα μηδενικά περιθώρια των γενικόλογων αναφορών περί περιβάλλοντος του γνωστού ν.1659/1986.

    Με αφορμή λοιπόν την ολοκλήρωση και τη θέση σε εφαρμογή του ενιαίου κανονιστικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως προς την προστασία του εδάφους, η ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ καλεί την Πολιτεία να εκκινήσει άμεσα τις διαδικασίες για τη θεσμοθέτηση του σχετικού εθνικού θεσμικού πλαισίου όπως αρμόζει. Το έδαφος δεν είναι και δεν μπορεί να θεωρηθεί νεκρά φύση και τεχνικό υπόβαθρο της άκριτης ανάπτυξης των οποιονδήποτε δραστηριοτήτων ενάντια στη φύση του ως ζωντανό, δυναμικό, οικοσύστημα και μήτρα οικοσυστημικών υπηρεσιών ανυπολόγιστης αξίας.

    Λέγεται ότι όποιος πιστεύει ότι αυτό που κρύβεται κάτω από την τσιμεντωμένο δάπεδο είναι κάτι «έτοιμο προς χρήση», δεν έχει καταλάβει τίποτα ούτε για το έδαφος ούτε για την αξία του. Αυτό λέμε και εμείς: Δώστε μας πίσω το έδαφος!

Από:

«Οικολογική Συμμαχία».

- Για την «Οικολογική Μετάβαση» σε μία κοινωνία βιώσιμης ευημερίας.

- Για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον.

- Για τον κόσμο που μπορεί να γίνει.

contact@oikologiki-symmaxia.gr

https://oikosymmaxia.blogspot.com

Πηγές

• Οικολογική Συμμαχία (2025). Δώστε μας πίσω το έδαφος! https://oikosymmaxia.blogspot.com/2025/12/blog-post_15.html

Στον αγώνα για ένα Όμορφο και Δίκαιο μέλλον για όλ@ς μας, στεκόμαστε ΜΑΖΙ!

Νέοι Πράσινοι – Μέλος του Δικτύου για την Προστασία της Άγριας Ζωής SAVE WILD

neoi.prasinoi@gmail.com

https://neoiprasinoi.blogspot.com

https://www.facebook.com/NeoiPrasinoi.GrYGs

https://www.instagram.com/neoi.prasinoi

https://twitter.com/neoiprasinoi 

Αν όχι εμείς, τότε ποιός; Και αν όχι τώρα, τότε πότε;

Οι προκλήσεις της ελληνικής κοινωνίας και η οικολογική απάντηση της νέας γενιάς!

Ζούμε σε μια Ελλάδα που φλέγεται κάθε καλοκαίρι και πλημμυρίζει κάθε φθινόπωρο, που οι νέοι δουλεύουμε σε κακοπληρωμένες δουλειές, που οι οικογένειες δυσκολεύονται να πληρώσουν το ρεύμα, που τα δάση και οι θάλασσές μας παραδίδονται στην καταστροφή για τα κέρδη λίγων. Σε μια Ελλάδα όπου οργιάζουν τα σκάνδαλα, οι ύποπτες χρηματοδοτήσεις και τα ανεξέλεγκτα έργα με διάσπαρτες υποδομές ΑΠΕ. Σε μια Ελλάδα όπου η κλιματική κρίση είναι εδώ, αλλά η πολιτεία συνεχίζει να πορεύεται με προχειρότητα, διαφθορά και κοντόφθαλμα συμφέροντα!

Οικονομική πραγματικότητα, σκάνδαλα και κρίση εμπιστοσύνης

Η ανεργία στους νέους παραμένει υψηλή, με ποσοστά κοντά στο 30% για όσους είναι κάτω των 25 ετών (Eurostat, 2024). Και όσοι δουλεύουμε, δουλεύουμε σε κακοπληρωμένες, επισφαλείς δουλειές χωρίς προοπτική. Η αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από χαμηλούς μισθούς, ελαστικές μορφές απασχόλησης και έλλειψη σύνδεσης εκπαίδευσης–οικονομίας, ενώ η ασυμφωνία δεξιοτήτων παραμένει σημαντικό πρόβλημα (Eurostat, 2025). Παρά την ονομαστική μείωση της ανεργίας, η Ελλάδα παραμένει στις πρώτες θέσεις στην ΕΕ σε ανεργία νέων και πολλοί νέοι και νέες εργάζονται σε επισφαλείς θέσεις με χαμηλές αποδοχές, χωρίς δικαιώματα και προοπτική. Αυτό δεν είναι ανάπτυξη, είναι εκμετάλλευση. Αυτή η κατάσταση δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα, αλλά οικολογικό και κοινωνικό αδιέξοδο: η επισφάλεια οδηγεί στη μετανάστευση, στη συρρίκνωση κοινοτήτων και στην εγκατάλειψη αγροτικών περιοχών. Παρά την ανάπτυξη του ΑΕΠ, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών μειώνεται. Η ακρίβεια στην ενέργεια και στα τρόφιμα οδηγεί σε φτωχοποίηση. Η ενεργειακή φτώχεια πλήττει χιλιάδες οικογένειες (OECD, 2024). Παρά την αύξηση του ΑΕΠ, η αγοραστική δύναμη παραμένει χαμηλή, με την Ελλάδα να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ (OECD, 2024). Ο λογαριασμός του ρεύματος είναι πολιτική επιλογή: πληρώνουμε τα κέρδη των ολιγοπωλίων της ενέργειας. Καλύτερες πολιτικές επιλογές υπάρχουν, αρκεί να τις επιλέξουμε. Η οικολογική πολιτική δεν είναι «παράρτημα» της οικονομίας, αλλά θεμέλιο για δίκαιη οικονομία. Οικολογικές απαντήσεις στην ανεργία και στην ακρίβεια περιλαμβάνουν την τοπική παραγωγή και αυτάρκεια για μείωση εισαγωγών και τιμών, δίκτυα αλληλέγγυας οικονομίας που βασίζονται στη συνεργασία και όχι στον ανταγωνισμό, και απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, που συχνά συνοδεύονται από σκάνδαλα, παραοικονομία και γεωπολιτικές πιέσεις.

    Επιπρόσθετα, η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλά στην ΕΕ ως προς τη διαφθορά και τη διαφάνεια (Transparency International, 2025). Από τις υποκλοπές πολιτικών και δημοσιογράφων μέχρι τις καταγγελίες για σπατάλες σε ενεργειακά έργα και χρηματοδοτήσεις, η διαπλοκή αποδυναμώνει τη δημοκρατία και φέρνει κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς και τα πρόσωπα που τους εκπροσωπούν. Ενώ η Ελλάδα διαθέτει περισσότερες από 400 περιοχές Natura 2000, που καλύπτουν το 30% της χερσαίας επικράτειας και το 20% των θαλάσσιων περιοχών και αποτελούν ανεκτίμητη φυσική κληρονομιά, η ενεργειακή μετάβαση συχνά εφαρμόζεται χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό. Έργα ανεμογεννητριών εγκαθίστανται σε περιοχές Natura, απειλώντας τη βιοποικιλότητα και τους ντόπιους πληθυσμούς, ενώ έχουν αποκαλυφθει σκάνδαλα γύρω από χρηματοδοτήσεις ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές. Η ενεργειακή μετάβαση προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Ωστόσο, στην Ελλάδα συχνά εφαρμόζεται πρόχειρα και χωρίς ολοκληρωμένο σχεδιασμό. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών σε περιοχές Natura 2000, σε κορυφογραμμές με σπάνια αρπακτικά πουλιά ή σε νησιά με εύθραυστα οικοσυστήματα. Σε πολλές περιπτώσεις, οι Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) εγκρίνονται με ελλείψεις, χωρίς ουσιαστική διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες (Kati et al., 2022), ενώ το 2025, νέα σκάνδαλα ήρθαν στο φως γύρω από χρηματοδοτήσεις έργων ΑΠΕ σε προστατευόμενες περιοχές, όπου αναδείχθηκε η διαπλοκή εταιρειών, πολιτικών και τοπικών αρχών. Η προστασία αυτών των περιοχών δεν είναι μόνο νομική υποχρέωση της χώρας έναντι της ΕΕ, αλλά και ηθικό χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές. Αντί να συμβάλουν στη βιωσιμότητα, οι τρέχουσες πρακτικές δημιουργούν αντιδράσεις, απαξιώνουν την ιδέα της οικολογικής μετάβασης και απειλούν τη βιοποικιλότητα. 

    Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ καλούμε για ένα στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό με επιστημονικά κριτήρια και όχι με βάση την κερδοφορία, τον αποκλεισμό των περιοχών Natura 2000 από βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ, την προώθηση ενεργειακών συνεταιρισμών και μικρής κλίμακας ΑΠΕ. Ζητάμε ενεργειακή δημοκρατία και κοινωνική συμμετοχή στον σχεδιασμό και στην ιδιοκτησία των έργων, καθώς και να δοθεί προτεραιότητα στην εξοικονόμηση ενέργειας και στη βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, ώστε να μειωθούν οι συνολικές ανάγκες. Η μετάβαση σε καθαρή ενέργεια πρέπει να γίνει με σεβασμό στη φύση και στη δημοκρατία, αλλιώς κινδυνεύει να χάσει την κοινωνική νομιμοποίηση. Τα σκάνδαλα με τις υποκλοπές, τις μίζες και τις χρηματοδοτήσεις έργων σε Natura 2000 (Transparency International, 2025) δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Είναι σύστημα. Δεν θα δεχτούμε άλλη διαπλοκή που καταστρέφει το περιβάλλον και τη δημοκρατία. Θέλουμε διαφάνεια, συμμετοχή και λογοδοσία. Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ διεκδικούμε κοινωνικό τιμολόγιο ενέργειας συνδεδεμένο με ΑΠΕ, εγγυημένο βασικό εισόδημα διαβίωσης, και προώθηση μοντέλων κυκλικής οικονομίας που μειώνουν το κόστος ζωής και βασίζονται στην ευημερία. Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ διεκδικούμε διαφάνεια σε όλα τα δημόσια έργα, αξιοκρατία στις δημόσιες θέσεις, και σύνδεση δημοκρατικής λογοδοσίας με την περιβαλλοντική πολιτική. 

    Η ελληνική κοινωνία βιώνει ακόμη τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης, της πανδημίας και της ενεργειακής ακρίβειας. Οι νέοι και οι νέες αντιμετωπίζουν καθημερινά δυσκολία πρόσβασης σε στέγη, τα ενοίκια και τις τιμές σε τρόφιμα να αυξάνονται, ενώ οι μισθοί να παραμένουν χαμηλοί. Η χώρα πλήττεται από το λεγόμενο Brain drain, με χιλιάδες νέους επιστήμονες να μεταναστεύουν αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες, καθώς και από κοινωνική ανασφάλεια, με την αύξηση ψυχικών προβλημάτων λόγω επισφάλειας και αβεβαιότητας για το μέλλον. Το εκπαιδευτικό σύστημα παραμένει εξετασιοκεντρικό και αποκομμένο από τις ανάγκες της κοινωνίας. Η άνιση πρόσβαση ενισχύει τον κοινωνικό αποκλεισμό, ενώ η χρηματοδότηση είναι κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (OECD, 2023). Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα παραμένει εγκλωβισμένο σε μια λογική αποστήθισης, υπερβολικής έμφασης στις εξετάσεις και περιορισμένης σύνδεσης με τις κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανάγκες. Παρά τις μεταρρυθμίσεις, η ανισότητα πρόσβασης είναι έντονη: οι μαθητές από αγροτικές και φτωχότερες οικογένειες υστερούν συστηματικά σε επιδόσεις σε σχέση με εκείνους των αστικών κέντρων (OECD, 2023). Επιπλέον, η χρηματοδότηση της δημόσιας εκπαίδευσης υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου, με την Ελλάδα να επενδύει λιγότερο από το 4% του ΑΕΠ στην εκπαίδευση (Eurostat, 2024). Αυτό οδηγεί σε ελλείψεις σε προσωπικό, υπερπληθυσμένα τμήματα και περιορισμένη στήριξη σε μαθητές με ειδικές ανάγκες. Τα πανεπιστήμια, αν και διατηρούν υψηλό ακαδημαϊκό επίπεδο σε ορισμένους τομείς, αντιμετωπίζουν ζητήματα υποχρηματοδότησης, έλλειψης διεθνούς εξωστρέφειας και διαρροής εγκεφάλων (brain drain). Χιλιάδες νέοι και νέες φεύγουν στο εξωτερικό για σπουδές ή εργασία, καθώς η Ελλάδα δεν προσφέρει αρκετές προοπτικές υψηλής ποιότητας και καλής αμοιβής (Kassimis & Papadopoulos, 2023), ενώ απουσιάζει επίσης η περιβαλλοντική εκπαίδευση που θα εφοδίαζε την ελληνική νεολαία με δεξιότητες πράσινης μετάβασης. 

    Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ προτείνουμε περιβαλλοντική εκπαίδευση σε όλες τις βαθμίδες, εστίαση προς δεξιότητες σε ανανεώσιμες, βιώσιμη γεωργία και κυκλική οικονομία, σύνδεση πανεπιστημίων με οικολογικές επιχειρήσεις και συνεταιρισμούς, προσλήψεις νέων επιστημόνων σε ερευνητικά κέντρα με στόχο την οικολογική μετάβαση, καθώς και στήριξη της νεανικής επιχειρηματικότητας σε κλάδους της πράσινης οικονομίας. Η οικολογική απάντηση ενώνει εκπαίδευση και εργασία σε μια στρατηγική δίκαιης μετάβασης: δεν μιλάμε για «παραγωγή πτυχίων», αλλά για δημιουργία κοινωνικής γνώσης που υπηρετεί τη βιωσιμότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη. Το τρέχον μοντέλο εκπαίδευσης δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της σύγχρονης οικονομίας, ειδικά στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Ενώ η Ελλάδα έχει δυνατότητες ανάπτυξης σε τομείς όπως η ανανεώσιμη ενέργεια, η κυκλική οικονομία και η αγροοικολογία, η απασχόληση παραμένει περιορισμένη σε παραδοσιακούς και συχνά μη βιώσιμους κλάδους. Από οικολογική σκοπιά, η έλλειψη περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στερεί από τους νέους και τις νέες την κατανόηση της σχέσης τους με το φυσικό περιβάλλον και τις πράσινες δεξιότητες που θα χρειαστούν στην αγορά εργασίας του μέλλοντος.

Πολιτική Οικολογία και Οικολογική Μετάβαση

    Η ελληνική κοινωνία πλήττεται εδώ και δεκαετίες από ένα πλέγμα διαπλοκής πολιτικής, οικονομικής και μιντιακής εξουσίας. Τα αίτια για την τρέχουσα κατάσταση στη χώρα μας είναι αποτέλεσμα αδιαφορίας, ανικανότητας και συμφερόντων. Από την κλιματική κρίση και την ενέργεια, μέχρι τη φτώχεια και την τουριστική ανάπτυξη, η Ελλάδα βιώνει πολλαπλές προκλήσεις που απαιτούν ριζικές οικολογικές αλλαγές. Κλιματική κρίση, ανεργία, εκπαιδευτικά αδιέξοδα, διαφθορά, αλλά και σε απειλές που αφορούν άμεσα την ίδια την ταυτότητα και το μέλλον της. Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ φέρνουμε τη φωνή της νέας γενιάς στο προσκήνιο: δεν θέλουμε μεταρρυθμίσεις και μικρο-διορθώσεις, αλλά οικολογικά μετασχηματιστικές λύσεις. Διεκδικούμε λύσεις που σέβονται τη φύση, τους ανθρώπους και τη δικαιοσύνη. Διεκδικούμε ένα μέλλον που θα σέβεται το περιβάλλον, την κοινωνική δικαιοσύνη, την ευημερία, την αξιοκρατία και την αλληλεγγύη. Η Ελλάδα συνεχίζει να αντιμετωπίζει ακραία καιρικά φαινόμενα, περιβαλλοντικά, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτικά αδιέξοδα. Η πολιτική οικολογία προσφέρει μια απάντηση: μετάβαση χωρίς απώλειες, με δικαιώματα για όλους και ευημερία. Η οπτική της πολιτικής οικολογίας υπερβαίνει την απλή «πράσινη επιλογή» – η μετάβαση δεν είναι μόνο θέμα ενεργειακής τεχνολογίας, αλλά αφορά θεσμούς, δημοκρατία και κοινότητες. Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία συχνά αποξενώνει τη νεολαία. Η πολιτική οικολογία επιμένει σε συμμετοχική δημοκρατία με τοπικά συμβούλια, συνελεύσεις πολιτών και ψηφιακές πλατφόρμες διαφάνειας. 

    Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε μια περίοδο πολλαπλών προκλήσεων: περιβαλλοντικές κρίσεις, κοινωνικές ανισότητες, ανεργία, διαφθορά, αλλά και βαθιά δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η οικολογική οπτική και ιδιαίτερα η φωνή της νέας γενιάς είναι πιο αναγκαίες από ποτέ. Η κλιματική κρίση δεν είναι μελλοντικό σενάριο – είναι ήδη εδώ και επιδρά σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Η Ελλάδα, με την πλούσια βιοποικιλότητά της, αλλά και με τις κοινωνικές της ιδιαιτερότητες, βρίσκεται στο σταυροδρόμι επιλογών που θα καθορίσουν το μέλλον της. Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ προτείνουμε μια νέα κατεύθυνση: πολιτικές που συνδέουν κοινωνική δικαιοσύνη, περιβαλλοντική προστασία και δημοκρατική ανανέωση. Η οικολογική απάντηση είναι να συνδέσουμε την κοινωνική πολιτική με την οικολογική μετάβαση. Με προγράμματα προσιτής οικολογικής κατοικίας με χαμηλή κατανάλωση ενέργειας. Με δημιουργία κοινοτικών χώρων για νέους. Με στήριξη της τοπικής παραγωγής για δημιουργία θέσεων εργασίας που δεν θα οδηγούν στη μετανάστευση. Η οικολογική απάντηση που προτείνουμε ως ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ είναι ένα ολιστικό μοντέλο κοινωνίας. Με κοινωνική δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια για όλους. Με προστασία της φύσης και ευημερία των πολιτών στο επίκεντρο. Με ενδυνάμωση των νέων ώστε να γίνουν φορείς αλλαγής. Με έναν ριζικό αναπροσανατολισμό πολιτικών σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης, με στόχο την αναγέννηση των δημόσιων χώρων, τη διατήρηση του περιβάλλοντος, την αυτονομία της περιφέρειας και τη βιώσιμη ευημερία για ανθρώπους, ζώα και οικοσυστήματα. Με θέσπιση διαφάνειας σε όλα τα δημόσια έργα, με πρόσβαση πολιτών σε δεδομένα. Με αντι-πελατειακή πολιτική κουλτούρα: δημόσιες θέσεις με αξιοκρατία, όχι με κομματικά κριτήρια. Με σύνδεση της δημοκρατικής λογοδοσίας με την περιβαλλοντική πολιτική: κάθε επένδυση ή έργο που συνδέεται με σπατάλη πόρων ή σκάνδαλα πρέπει να απορρίπτεται.

    Η πολιτική οικολογία δεν περιορίζεται στην «πράσινη ανάπτυξη», αλλά προτείνει ποιοτική αλλαγή μοντέλου: από την ποσοτική μεγέθυνση στην ποιότητα ζωής, στην αλληλεγγύη και στη διαγενεακή δικαιοσύνη. Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ δίνουμε έμφαση στην εκπαίδευση και στη συμμετοχική δράση και λέμε καθαρά: το μέλλον μας δεν θα είναι καμένο, μολυσμένο και άδικο. Θα είναι όμορφο, καθαρό και δίκαιο. Δεν δεχόμαστε να είναι η γενιά μας “γενιά των 400 ευρώ” ή “γενιά του brain drain”. Δεν θα δεχτούμε άλλη διαπλοκή που καταστρέφει το περιβάλλον και τη δημοκρατία. Απαιτούμε πολιτικές που θα μας επιτρέψουν να ζούμε και να δημιουργούμε στη χώρα μας, και τις διεκδικούμε εδώ και τώρα! Γιατί η γενιά μας δεν θα αποδεχτεί να μεγαλώσει σε μια χώρα που καίγεται κάθε καλοκαίρι, που βουλιάζει στη διαφθορά και που θυσιάζει το περιβάλλον και τα παιδιά της για κοντόφθαλμα κέρδη. Οι ΝΕΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ διεκδικούμε μια δίκαιη πράσινη μετάβαση, εργασία με αξιοπρέπεια, εκπαίδευση που δίνει ελευθερία και προοπτική, και δημοκρατία με διαφάνεια και συμμετοχή. Γιατί το μέλλον μας ανήκει και δεν θα το παραδώσουμε σε όσους το καταστρέφουν!

Βιβλιογραφία

• Eurostat. (2024). Youth unemployment rates in EU member states. https://ec.europa.eu/eurostat

• Eurostat. (2025). Labour market statistics – Greece. https://ec.europa.eu/eurostat

• Kassimis, C., & Papadopoulos, A. (2023). Youth migration and brain drain in Greece: Trends and policies. Journal of Balkan Studies, 12(3), 45–67.

• Kati, V., Kassara, C., & Foufopoulos, J. (2022). Renewable energy and biodiversity in Greece: The case of wind farms in Natura 2000 sites. Environmental Conservation, 49(1), 15–25. https://doi.org/10.1017/S0376892922000057

• OECD. (2023). Education at a glance 2023: Country note – Greece. Paris: OECD Publishing.

• OECD. (2024). Economic outlook for Greece. Paris: OECD Publishing.

• Transparency International. (2025). Corruption perceptions in Greece. https://www.transparency.org

• Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας. (2024). Προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 στην Ελλάδα. Αθήνα: ΥΠΕΝ.

Στον αγώνα για ένα Όμορφο και Δίκαιο μέλλον για όλ@ς μας, στεκόμαστε ΜΑΖΙ!

Νέοι Πράσινοι – Μέλος του Δικτύου για την Προστασία της Άγριας Ζωής SAVE WILD

neoi.prasinoi@gmail.com

https://neoiprasinoi.blogspot.com

https://www.facebook.com/NeoiPrasinoi.GrYGs

https://www.instagram.com/neoi.prasinoi

https://twitter.com/neoiprasinoi

Οικοκοινότητες και Απο-ανάπτυξη/Μετα-ανάπτυξη στο Διεθνή και Ελληνικό Χώρο: Καλές Πρακτικές και Προκλήσεις για τη Νεολαία!

Οικοκοινότητες και Απο-ανάπτυξη/Μετα-ανάπτυξη στο Διεθνή και Ελληνικό Χώρο: Καλές Πρακτικές και Προκλήσεις για τη Νεολαία!

Η κλιματική κρίση, η απώλεια βιοποικιλότητας, η εξάντληση των φυσικών πόρων, και η κοινωνική ανισότητα έχουν φέρει στην επιφάνεια την ανάγκη για βαθιές αλλαγές στον τρόπο που ζούμε, παράγουμε και καταναλώνουμε. Καθώς οι κοινωνίες παγκοσμίως αντιμετωπίζουν πολυδιάστατες κρίσεις – οικολογική, οικονομική, ενεργειακή και κοινωνική – η ανάγκη για συστημικές αλλαγές καθίσταται επιτακτική. Η συμβατική οικονομική ανάπτυξη, βασισμένη στη συνεχή μεγέθυνση του ΑΕΠ, έχει οδηγήσει σε περιβαλλοντική απορρύθμιση, κοινωνικές ανισότητες και ψυχική κόπωση. Σε αυτό το πλαίσιο, εναλλακτικά ρεύματα σκέψης και πράξης, όπως οι Οικοκοινότητες, η Απο-ανάπτυξη και η Μετα-ανάπτυξη, προσφέρουν καινοτόμες προτάσεις, για μια μετάβαση σε κοινωνίες που δίνουν προτεραιότητα στην ποιότητα ζωής, την αυτάρκεια και τη συλλογικότητα.

    Η νεολαία, ως φορέας ανανέωσης, βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης, ωστόσο αντιμετωπίζει σημαντικά εμπόδια στην προσπάθειά της να εμπλακεί ενεργά. Εδώ, αναδύονται δύο ριζοσπαστικές και συνάμα ελπιδοφόρες προσεγγίσεις: οι Οικοκοινότητες και η Απο-ανάπτυξη (Degrowth). Οι έννοιες αυτές δεν περιορίζονται σε θεωρητικά σχήματα· αντιθέτως, βρίσκουν εφαρμογή σε πρακτικές που υιοθετούνται από κοινότητες παγκοσμίως – και ολοένα περισσότερο από νέους ανθρώπους (D'Alisa, Demaria, & Kallis, 2015). Η Απο-ανάπτυξη και η πιο πρόσφατη έννοια της Μετα-ανάπτυξης (Post-growth) προτείνουν νέα πρότυπα που θέτουν στο επίκεντρο τη βιωσιμότητα, την αυτάρκεια και την κοινωνική ευημερία. Η νέοι και οι νέες ανά τον κόσμο συμμετέχουν όλο και πιο ενεργά σε αυτές τις διεργασίες, αν και αντιμετωπίζουν, όπως προαναφέρθηκε, σημαντικές προκλήσεις.

    Ως Νέοι Πράσινοι, μέλος του Δικτύου για την Προστασία της Άγριας Ζωής – SAVE WILD, προσεγγίζουμε το ζήτημα αυτό με το βλέμμα της νεολαίας: αναζητούμε λύσεις που βασίζονται στη βιωσιμότητα, την κοινοτική αλληλεγγύη και τη συμμετοχή των νέων στη διαμόρφωση ενός εναλλακτικού, οικοκεντρικού μέλλοντος. Για ένα Όμορφο και Δίκαιο μέλλον για όλ@ς μας! 

Τι είναι οι Οικοκοινότητες;

Οι οικοκοινότητες είναι μορφές συλλογικής διαβίωσης που επιδιώκουν έναν τρόπο ζωής σε αρμονία με το περιβάλλον και με έμφαση στην αυτάρκεια, τη συνεργασία και την κοινωνική συνοχή (Jackson, 2004). Ανεξάρτητα από το αν βρίσκονται σε αγροτικό ή αστικό περιβάλλον, έχουν κοινό στόχο: τη μείωση του οικολογικού αποτυπώματος και τη δημιουργία κοινωνικά δίκαιων κοινοτήτων. Οι οικοκοινότητες αποτελούν μικρές, αυτάρκεις κοινότητες που βασίζονται στην οικολογική συνείδηση, τη συλλογικότητα και τις συμμετοχικές διαδικασίες. Προωθούν μοντέλα διαβίωσης που σέβονται τα φυσικά όρια του πλανήτη και ενισχύουν την κοινωνική συνοχή.

Διεθνή Παραδείγματα:

• Findhorn Ecovillage (Σκωτία): Αναγνωρισμένο εκπαιδευτικό κέντρο οικολογικής μετάβασης από τον ΟΗΕ (Global Ecovillage Network, 2020).

• Tamera (Πορτογαλία): Συνδυάζει οικολογική αναγέννηση με κοινοτική οργάνωση.

• Dancing Rabbit (ΗΠΑ): Πειραματίζεται με βιώσιμες μορφές διαβίωσης και συλλογικής αυτάρκειας (Lockyer & Veteto, 2013).

Στην Ελλάδα, τέτοιες πρωτοβουλίες περιλαμβάνουν:

• Το “Καραβάνι” στην Ήπειρο, με έμφαση στη συλλογική εργασία και την περιβαλλοντική παιδεία.

• Τη “Σπίθα Ζωής” στην Εύβοια, που λειτουργεί με αρχές οικολογικής αυτάρκειας και εναλλακτικής εκπαίδευσης.   

    Οι οικοκοινότητες βασίζονται στην αλληλεγγύη, την αυτάρκεια και την αρμονία με το περιβάλλον (Jackson, 2004). Στο ελληνικό πλαίσιο, η COB – μια Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση στον Νέσσωνα Λάρισας – δραστηριοποιείται ενεργά στη φυσική δόμηση, την βιοκλιματική αρχιτεκτονική, την γεωργία και την αυτάρκεια. Το αγρόκτημα της COB, λειτουργεί ως χώρος πειραματισμού για όσα έχουν να κάνουν με την αυτάρκεια και το χαμηλό αποτύπωμα. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι φυσικές κατασκευές, τα παθητικά ενεργειακά συστήματα, οι βιώσιμες τεχνολογίες, η διαχείριση του νερού, οι καλλιέργειες, καθώς και η ανθρώπινη δομή που υποστηρίζει όλες αυτές τις εγκαταστάσεις.

    Το κοινωνικό πείραμα στον Νέσσωνα ξεκίνησε με σκοπό τον πειραματισμό πάνω στα διδάγματα του Masanobu Fukuoka και της φυσικής καλλιέργειας. Σύντομα, στράφηκε και στη χρήση του πηλού ως δομικό υλικό, και εν γένει στη φυσική δόμηση. Αργότερα, μπήκε στο παιχνίδι η αυτάρκεια και οι βιώσιμες τεχνολογίες, και, τέλος, η εκπαίδευση μέσω εργαστηρίων και εθελοντικών δραστηριοτήτων. Πλέον, το κτήμα κατοικείται από νέους ανθρώπους που επιθυμούν να ζήσουν έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής. Το μοντέλο αυτό, περιλαμβάνει την ατομική και συλλογική πρόνοια για την εξασφάλιση της τροφής, τον συμμετοχικό σχεδιασμό όλων των δράσεων, τη διεύθυνση του εβδομαδιαίου καλαθιού, την ανάληψη ευθυνών και φυσικά την εκπαίδευση των ίδιων των ατόμων σε ό,τι έχει να κάνει με την αποάναπτυξη.

Κύριες δράσεις της COB:

• Φυσική δόμηση & Βιοκλιματική Αρχιτεκτονική: Χρήση τοπικών, φυσικών υλικών (χώμα, άχυρο, πέτρα), με ελάχιστη επεξεργασία, για ελαχιστοποίηση κόστους, εκπομπών και επιδράσεων στο περιβάλλον.

• Συλλογική οικοδόμηση: Μέσω εθελοντικών συνεργασιών, οικοδομούνται σπίτια και κοινόχρηστοι χώροι, αξιοποιώντας την εργασία και δεξιότητες της κοινότητας.
• Διαχείριση νερού & φυσικές υποδομές: Συλλογή βρόχινου νερού, επεξεργασία λυμάτων μέσω φυτοκαθαρισμών και δημιουργία μικρών λιμνών για ρύθμιση μικροκλίματος και ενίσχυση βιοποικιλότητας.

• Αειφορική γεωργία & περμακουλτούρα: Στον Νέσσωνα η COB εφαρμόζει ολιστικά συστήματα γεωργίας, βιοενέργειας, βιοαερίου και ανεμογεννήτριες, δημιουργώντας αυτόνομο οικοσύστημα.

Η Απο-ανάπτυξη και η Μετα-ανάπτυξη: προτάσεις για την ελληνική νεολαία

Η Απο-ανάπτυξη (Degrowth) είναι ένα πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό κίνημα που στοχεύει στη μείωση της παραγωγής και της κατανάλωσης, ενισχύοντας ταυτόχρονα την κοινωνική ισότητα και την οικολογική ισορροπία (Latouche, 2009). Αποτελεί κριτική στο μοντέλο της αέναης οικονομικής ανάπτυξης και υποστηρίζει έναν νέο ορισμό ευημερίας, βασισμένο στην κοινότητα, τον χρόνο, και τη φροντίδα. 

    Η Απο-ανάπτυξη δεν σημαίνει απλώς «ανάπτυξη με πιο αργούς ρυθμούς», αλλά προτείνει την αποδόμηση του αναπτυξιακού παραδείγματος, προτάσσοντας την κοινωνική δικαιοσύνη, τον κοινοτισμό και την αυτάρκεια. Στοχεύει σε ένα κοινωνικο-οικονομικό σύστημα, που δεν εξαρτάται από την αδιάκοπη αύξηση του ΑΕΠ, αλλά προάγει τη ζωή εντός των ορίων του πλανήτη. Διαμορφώνεται μέσα από πρακτικές όπως, τα τοπικά ανταλλακτικά δίκτυα, η επανατοπικοποίηση παραγωγής και κατανάλωσης, και η κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία. Η νεολαία διεθνώς, αγκαλιάζει την Απο-ανάπτυξη ως εργαλείο κοινωνικής αλλαγής, είτε μέσω ακτιβισμού, είτε μέσω πρακτικών καθημερινότητας, όπως η ανταλλακτική οικονομία, η οικολογική γεωργία και η συνεργατική διαβίωση. Στην Ελλάδα, το κίνημα αυτό βρίσκει έδαφος μετά την οικονομική κρίση, με αυξημένο ενδιαφέρον για συλλογικά εγχειρήματα και αυτάρκεις δομές (Kallis et al., 2020). Πέρα από την COB στον Νέσσωνα Λάρισας, η Ελλάδα έχει δει την εμφάνιση και άλλων πρωτοβουλιών που σχετίζονται με την αποανάπτυξη και τις οικοκοινότητες, ειδικά από νέους και νέες:

• Οικοκοινότητα “Καλλιστώ” – Λακωνία: Μια μικρή κοινότητα που εφαρμόζει φυσική καλλιέργεια, κοινοτική οργάνωση και ενεργειακή αυτάρκεια.

• “Σπόρος“ – Αθήνα: Δίκτυο αστικών ανταλλακτικών πρωτοβουλιών, λαχανόκηπων και εκπαιδευτικών δράσεων για τη βιωσιμότητα.

• Τοπικά εγχειρήματα οικοτουρισμού σε Τήλο, Άνδρο και άλλα νησιά, με πρωτοβουλία νέων που εφαρμόζουν τουριστικά μοντέλα βασισμένα στη φέρουσα ικανότητα του περιβάλλοντος.

Βασικές Αρχές της Απο-ανάπτυξης:

• Οικολογικά όρια: Σεβασμός στη φέρουσα ικανότητα του πλανήτη.

• Κοινοτική ζωή: Επανατοπικοποίηση παραγωγής και κατανάλωσης.

• Κοινωνική ισότητα: Διανομή πόρων και εργασίας με δικαιοσύνη.

• Ψυχολογική ευημερία: Περισσότερος ελεύθερος χρόνος, λιγότερο καταναλωτισμός.

Παραδείγματα εφαρμογής:

• Τράπεζες χρόνου: Ανταλλαγή υπηρεσιών χωρίς χρήματα.

• Συστήματα Τοπικής Ανταλλακτικής Οικονομίας (ΣΤΑΕ): Π.χ. “Οβολός” στη Μαγνησία.

• Αστικοί λαχανόκηποι: Επανασύνδεση πόλης-φύσης.

• Εργασιακά συνεταιριστικά εγχειρήματα: π.χ. ΒΙΟ.ΜΕ. στη Θεσσαλονίκη.

    Η Απο-ανάπτυξη προσφέρει μία οραματική και πρακτική εναλλακτική έναντι της νεοφιλελεύθερης ανάπτυξης, συνδυάζοντας το τοπικό, το βιώσιμο και το δίκαιο. Η Μετα-ανάπτυξη (Post-growth) προτείνεται ως μια πιο “θεσμική” και εφαρμόσιμη προσέγγιση από την Aπο-ανάπτυξη, δίνοντας έμφαση στην ποιότητα ζωής αντί για την ποσοτική οικονομική επέκταση. Αντί να εστιάζει στην απόρριψη της ανάπτυξης συνολικά, προτείνει νέες μεθόδους μέτρησης και διακυβέρνησης, που να ανταποκρίνονται στις κοινωνικές και οικολογικές ανάγκες. Εστιάζει στη διαμόρφωση πολιτικών που ενισχύουν το κράτος πρόνοιας και την κοινωνική προστασία, την κυκλική οικονομία και την πράσινη καινοτομία, καθώς και την επανανοηματοδότηση της «προόδου» ως συλλογικής ευημερίας. Η Μετα-ανάπτυξη συζητείται πλέον σε θεσμικά πλαίσια της Ε.Ε. και των Ηνωμένων Εθνών, με προτάσεις για νέους δείκτες ευημερίας (π.χ. δείκτες ευτυχίας, ισότητας, βιοποικιλότητας) αντί του ΑΕΠ (Fioramonti, 2017). 

Κύρια Χαρακτηριστικά:

• Αποσύνδεση της ευημερίας από την αύξηση του ΑΕΠ.

• Επένδυση στην κοινωνική και υγειονομική υποδομή αντί για μεγάλες τεχνοκρατικές επενδύσεις.

• Υποστήριξη της φροντίδας, της εκπαίδευσης και της δημιουργικότητας.

• Κυκλική οικονομία και βιώσιμη τεχνολογία με επίκεντρο τις ανάγκες και όχι την αγορά.

Εφαρμογές σε πολιτικό επίπεδο:

• Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει προταθεί η υιοθέτηση του “Beyond GDP” πλαισίου.

• Στην Ιταλία και Ισπανία, δήμοι υιοθετούν μετααναπτυξιακές πολιτικές για ενεργειακή μετάβαση και επανασχεδιασμό δημόσιων χώρων.

• Στην Ελλάδα, σχετικές πρωτοβουλίες εμφανίζονται στη Δυτική Μακεδονία, με στόχο τη μεταλιγνιτική βιώσιμη ανάπτυξη.

    Η Mετα-ανάπτυξη μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ των κοινωνικών κινημάτων και της δημόσιας πολιτικής, προωθώντας πρακτικές που δεν εξαρτώνται από το κέρδος, αλλά από την κοινωνική ανάγκη. Στην ελληνική πραγματικότητα, η έννοια της Μετα-ανάπτυξης αρχίζει να συζητείται μέσα από πανεπιστημιακά σεμινάρια, πολιτικές πρωτοβουλίες για το “δικαίωμα στην πόλη”, καθώς και πιλοτικά σχέδια βιώσιμης μετάβασης σε περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία (μετά τον λιγνίτη). Σε αυτό το πλαίσιο, οι Νέοι Πράσινοι, μαζί με εκατοντάδες κοινωνικά κινήματα υπό την ηγεσία της νεολαίας σε όλο τον κόσμο που διαμαρτύρονται ενάντια στην ατελείωτη εκμετάλλευση και εξόρυξη που χαρακτηρίζει το σημερινό σύστημα, ως οργανώσεις νεολαίας, συγγράψαμε ένα μανιφέστο, στο οποίο απαιτούμε μια μετα-αναπτυξιακή και μετα-αποικιακή κοινωνία. Σε αυτό το μανιφέστο, καλούμε για μια αλλαγή στο τρέχον οικονομικό σύστημα και προτείνουμε συγκεκριμένες και εφαρμόσιμες προτάσεις πολιτικής που απευθύνονται στους φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ, περιγράφοντας πώς μπορεί να επιτευχθεί αυτή η αλλαγή! (Διάβασε περισσότερα για το μανιφέστο εδώ: https://neoiprasinoi.blogspot.com/2023/07/blog-post.html). 

    Οι νέοι και οι νέες σήμερα, καλούνται να πάρουν κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον, καθώς πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα σε μια «κρίση χωρίς τέλος» και μια ριζική αλλαγή προς ένα νέο πολιτισμικό και κοινωνικό παράδειγμα. Η αποδοχή ενός νέου βιώσιμου τρόπου ζωής συνεπάγεται προκλήσεις, όπως έλλειψη πολιτικής στήριξης για εναλλακτικά εγχειρήματα, περιορισμένη πρόσβαση σε γη και οικονομικούς πόρους, και κοινωνικά στερεότυπα που ταυτίζουν την επιτυχία με το καταναλωτικό πρότυπο. Ωστόσο, η ενδυνάμωση των νέων, η δικτύωση, και τα εργαλεία της αλληλέγγυας οικονομίας δημιουργούν ευκαιρίες για συμμετοχή σε οικοκοινότητες, δημιουργία κοινωνικών εγχειρημάτων και πολιτική διεκδίκηση ενός διαφορετικού μοντέλου ευημερίας (Trainer, 2010). Η Απο-ανάπτυξη υποστηρίζει τη μετάβαση σε παραγωγή και κατανάλωση με γνώμονα την οικολογική βιωσιμότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη (Latouche, 2009), και η ενεργός συμμετοχή της νεολαίας αποτελεί τον καταλύτη αυτής της μετάβασης. Η οικοκοινότητα του Πηλίου αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα εφαρμογής: νέες οικογένειες συνεργάζονται σε καλλιέργειες, μελισσοκομία, παραγωγή προϊόντων και τοπικές αγορές, με βασικό σύνθημα: «μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα, καταναλώνοντας λιγότερα».

    Η βιώσιμη κοινωνία περνά μέσα από την εφαρμογή θεσμών – Οικοκοινοτήτων – και την Απο-ανάπτυξη ή Μετά-ανάπτυξη. Η νεολαία, μέσω οργανώσεων όπως οι Νέοι Πράσινοι, έχει την ευκαιρία να συμβάλει σε αυτή τη μετάβαση, χτίζοντας ένα βιώσιμο και δίκαιο μέλλον. Ωστόσο, έχει να αντιμετωπίσει και σημαντικές προκλήσεις όπως, η εργασιακή επισφάλεια και ανεργία, η έλλειψη νομοθετικής και χρηματοδοτικής υποστήριξης, η δυσκολία πρόσβασης σε γη και χρηματοδότηση, καθώς και η κοινωνική αμφιβολία και ανασφάλεια σχετικά με τα βιώσιμα μοντέλα ζωής. Για να αντιμετωπιστούν αυτές οι προκλήσεις, οι νέοι και νέες που ζουν στην Ελλάδα θα πρέπει, σε πρώτο στάδιο, να στρέψουν την προσοχή τους στην ενεργό συμμετοχή σε πρωτοβουλίες και Ευρωπαϊκά προγράμματα (π.χ. Erasmus+), που στηρίζουν την ανταλλαγή γνώσης και τη σύγκλιση δράσεων, με στόχο την εκπαίδευση και ενδυνάμωση τους. Οι Νέοι Πράσινοι, ως νεανική οικολογική οργάνωση, προάγουμε τη συζήτηση γύρω από τέτοιες πρωτοβουλίες και προγράμματα, τα οποία εστιάζουν στην απόκτηση οικολογικής συνείδησης και τις εναλλακτικές μορφές διαβίωσης. Μέσα από συμμετοχή σε σεμινάρια, ανταλλαγές νέων και τοπικές δράσεις, στηρίζουμε νέους ανθρώπους που θέλουν να χτίσουν έναν βιώσιμο και αλληλέγγυο κόσμο. Η σύνδεσή μας με τη διάσωση της άγριας ζωής αναδεικνύει τον ουσιώδη σύνδεσμο μεταξύ οικολογικής διαβίωσης και διατήρησης της βιοποικιλότητας. 

    Οι Οικοκοινότητες, η Απο-ανάπτυξη και η Μετα-ανάπτυξη, προσφέρουν μια ελπιδοφόρα αφήγηση για το μέλλον, με γνώμονα τη βιωσιμότητα και τη συλλογική ευημερία. Η ενεργός συμμετοχή της νεολαίας δεν είναι απλώς επιθυμητή – είναι αναγκαία για τη ριζική αλλαγή των συστημάτων που αναπαράγουν την ανισότητα και την οικολογική καταστροφή. Απαιτείται ωστόσο, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα δίνει χώρο, στήριξη και ελευθερία στους νέους και τις νέες να καινοτομήσουν, να οργανωθούν και να ονειρευτούν πέρα από τα όρια της ανάπτυξης. Η  Απο-ανάπτυξη ή η Μετα-ανάπτυξη και οι Οικοκοινότητες, ως πεδία πρακτικοποίησης των αρχών της Απο-ανάπτυξης και της Μετα-ανάπτυξης, βασιζόμενα στην αυτονομία, τη συνεργασία και τη βιωσιμότητα, δεν είναι ουτοπίες – είναι ρεαλιστικές επιλογές για ένα πιο δίκαιο και οικολογικό μέλλον. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται να “μετα-αναπτυχθούμε” για να ζήσουμε καλύτερα, ΜΑΖΙ!

Βιβλιογραφία

• COB Social Cooperative. (n.d.). Φυσική δόμηση, βιοκλιματική αρχιτεκτονική, περμακουλτούρα, αγροτοτουρισμός. COB.gr.
• D'Alisa, G., Demaria, F., & Kallis, G. (Eds.). (2015). Degrowth: A vocabulary for a new era. Routledge.
• Global Ecovillage Network. (2020). Findhorn Ecovillage – A living laboratory for a sustainable future. https://ecovillage.org
• Jackson, H. (2004). Ecovillage living: Restoring the earth and her people. Green Books.
• Latouche, S. (2009). Farewell to growth (D. Macey, Trans.). Polity Press.
• Lockyer, J., & Veteto, J. R. (Eds.). (2013). Environmental anthropology engaging ecotopia: Bioregionalism, permaculture, and ecovillages. Berghahn Books.
• Trainer, T. (2010). The transition to a sustainable and just world. Environbooks.
• Κολέμπας, Γ. (n.d.). Απο-ανάπτυξη: η οικοκοινότητα του Πηλίου. Ardin-Rixi.gr.
• Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. (n.d.). Η σύνδεση αποανάπτυξης και οικοκοινοτήτων: Μελέτη περίπτωσης “Σπιθάρι”. Apothesis.eap.gr.

Στον αγώνα για ένα Όμορφο και Δίκαιο μέλλον για όλ@ς μας, στεκόμαστε ΜΑΖΙ!

Νέοι Πράσινοι – Μέλος του Δικτύου για την Προστασία της Άγριας Ζωής SAVE WILD

neoi.prasinoi@gmail.com

https://neoiprasinoi.blogspot.com

https://www.facebook.com/NeoiPrasinoi.GrYGs

https://www.instagram.com/neoi.prasinoi

https://twitter.com/neoiprasinoi